Realia roku 2020 w kontekście pandemii Covid-19 sprawiły, że badanie sprawozdań finansowych skonfrontuje biegłych z nowymi wyzwaniami. Warto się nad tym zastanowić już teraz.

Realia roku 2020 w kontekście pandemii Covid-19 sprawiły, że badanie sprawozdań finansowych skonfrontuje biegłych z nowymi wyzwaniami. 

Warto się nad tym zastanowić już teraz.

Na podstawie materiałów przedstawionych na stronie IFAC oraz publikacji PANA, chcielibyśmy zaprezentować 4 zdefiniowane, kluczowe ryzyka audytu związane z pandemią, które warto brać pod uwagę planując zadania audytowe.

1. Kontrola wewnętrzna

 Pandemia wymusiła na wielu przedsiębiorstwach zmianę sposobu funkcjonowania, chociażby poprzez organizację pracy zdalnej. To oznacza, że  konsekwencji zmieniła się także droga obiegu dokumentów oraz przepływ informacji, a co za tym idzie sposób sprawowania kontroli. Należy o tym pamiętać bowiem konieczne będzie uwzględnienie dwóch procesów kontroli wewnętrznej: tego sprzed pandemii i tego zmodyfikowanego poprzez wdrożoną w trakcje pandemii organizację pracy. Ocena biegłego rewidenta w zakresie zaprojektowania i wdrażania odpowiednich kontroli ma wpływ na pozostałą część badania. Na przykład biegły rewident mógł w przeszłości polegać na skuteczności operacyjnej konkretnej kontroli. Jeżeli kontrola ta przestała działać podczas pandemii, takie podejście może nie być już możliwe. W takim przypadku biegły rewident powinien dokonać przeglądu harmonogramu i zakresu procedur wiarygodności, w celu uzyskania wystarczających, odpowiednich dowodów badania.

2. Ryzyko oszustwa

Do analizy ryzyka oszustwa Autorzy podeszli z perspektywy trójkąta ryzyka oszustwa:

Presja – pracownicy i kadra zarządzająca doświadcza skutków pandemii w zakresie obniżonych dochodów wynikających z pogorszenia się sytuacji finansowej podmiotu gospodarczego. To może rodzić zwiększone prawdopodobieństwo nadużyć lub oszustw. 

Okazja – zmiany w kontroli wewnętrznej i adaptacja do nich sprzyjają możliwości oszukańczej sprawozdawczości finansowej lub sprzeniewierzenia aktywów.

Racjonalizacja – pracownicy mogą racjonalizować lub usprawiedliwiać nieuczciwe działania: „Zmieniam tylko liczby, aby pomóc firmie przetrwać” lub „Zwrócę to, zanim ktokolwiek zauważy”. „Gdy tylko wszystko wróci do normy, uporządkuję to”.

Planując audyt, zespoły audytorskie powinny wziąć pod uwagę wszelkie potencjalne ryzyka nadużyć finansowych, które mogłyby mieć istotny wpływ na sprawozdanie finansowe. Powinny zrozumieć działania podejmowane przez kierownictwo w celu ograniczenia tych zagrożeń, a następnie ocenić, czy procedury audytu, które zaplanowali, muszą zostać zmodyfikowane.

3. Nieprawidłowości w wykorzystaniu środków z pomocy rządowej

Nowym, szczególnym ryzykiem obarczone są wnioski o dofinansowanie ze strony państwa, składane przez przedsiębiorstwa. Przepisy, na mocy których realizowano tą pomoc są złożone, co w połączeniu z faktem, że wnioski o finansowanie musiały być konstruowane i składane przez księgowych pracujących zdalnie po raz pierwszy, mogło w niektórych przypadkach doprowadzić do zwiększonego ryzyka niezamierzonej lub zamierzonej niezgodności z przepisami.

4. Badanie wartości szacunkowych

Ze względu na dużą niepewność sposobu funkcjonowania gospodarki, ten obszar badania będzie stanowił istotne wyzwanie dla biegłych rewidentów. Szczególne obszary zagrożenia to m.in: ryzyko z ujmowaniem przychodów, odpisy aktualizujące, wycena wartości firmy, wycena wartości niematerialnych i prawnych.  Wyceny w latach poprzednich mogły być przygotowane często w oparciu o wartości historyczne. Obecnie przeprowadzenie wyceny poszczególnych aktywów może wymagać wsparcia wykwalifikowanych specjalistów.

PANA zwraca uwagę, że zmiana procedur kontroli mogła w podmiocie nastąpić kilkukrotnie (czyli więcej niż dwa razy) w ciągu roku 2020, z powodu kilku okresów oddziaływania pandemii na podmioty gospodarcze.  Do połowy marca 2020 podmioty nie zmieniały swoich procesów w stosunku do roku 2019. Od połowy marca do czerwca bieżącego roku, czyli w okresie tzw. lockdownu, podmioty mogły rozpocząć istotne zmiany w procesach kontrolnych, związanych z wdrożeniami systemów informatycznych wspomagających pracę zdalną. Od czerwca do połowy września, kiedy obostrzenia zostały częściowo zniesione, cześć podmiotów mogła wrócić w ograniczonym zakresie do poprzedniego sposobu funkcjonowania procesów kontroli. Od końca września, ze względu na narastające zachorowania, mogła nastąpić kolejna fala zmian w procesach kontroli.

PANA podkreśla, że zmienione warunki działania podmiotów gospodarczych, jak i ogólna niepewność gospodarcza, silnie wpływają na ryzyko oszustwa. Szczególnie w tym okresie potrzebny jest zawodowy sceptycyzm, ograniczone zaufanie, uważność i czujność w zakresie wszelkich odstępstw i nieprawidłowości. Zarówno na poziomie operacyjnym, jak i na poziomie całego sprawozdania finansowego. W przypadku natknięcia się na przypadki oszustwa biegli rewidenci powinni kierować się wskazaniami w szczególności par. 38 KSB 240.

PANA wskazuje szczególnie na ryzyka związane wykorzystaniem pomocy rządowej oraz z warunkami, na jakich udzielona została ta pomoc. Szczególnie w sytuacji, kiedy kontynuacja działalności przedsiębiorstwa była zagrożona. 

 

Źródło: https://pana.gov.pl